Gedenksteen herinnert aan voormalige synagoge aan Uiterburen

Aan Uiterburen, tussen Zuidbroek en Noordbroek, is vanmorgen een gedenksteen (tekst: Hier stond van 1884 tot 1934 de synagoge. Een plek van samenkomst voor de Joodse gemeenschap uit Noord- en Zuidbroek) onthuld, die herinnert aan de synagoge die hier een halve eeuw stond. Janneke Blaauw, voorzitter Historische Kring Menterwolde, nam deze handeling voor haar rekening.

Ze deed dat met Geert Volders, directeur synagoge Groningen, en in het bijzijn van burgemeester Erica van Lente van Midden-Groningen. 

Nieuwe betekenis

Van Lente: "Deze plek krijgt door deze gedenksteen een nieuwe betekenis. Voor veel mensen is dit een onbekende plek, tot vandaag. Wanneer de synagoge weg is, zijn de verhalen ook weg. Deze plek hoort bij de geschiedenis van Joden in Groningen." 

Eigenaren

Na de 7 Stolpersteine op 2 adressen en het informatiebord bij de Joodse begraafplaats aan 't Veen herinnert deze gedenksteen ook aan de Joden in Zuidbroek. Historische Kring Menterwolde wilde al langere tijd iets te willen doen bij het adres van de synagoge  aan Uiterburen. "Maar de precieze eigenaren konden we niet echt achterhalen", zegt Blaauw. 

Wandelingen

In Noordboek en Zuidbroek kwamen vanaf 1760 geleidelijk aan meer joden wonen. Deze groep was aangewezen op de synagoge in Hoogezand. Dat betekende wandelingen van 2 uur heen en 2 uur terug. Dat gebeurde overigens alleen op bijzondere dagen.

87 Joden

In 1887 woonden in beide dorpen 87 Joden, verdeeld over 15 gezinnen. "Genoeg om een eigen minjan te kunnen houden waar 10 geloofsvolwassen mannen voor nodig zijn. Het idee werd opgevat om een zelfstandige kille te vormen. Een zelfstandige kehilla met synagoge, kerkelijk bad, schoollokaal en begraafplaats."

Glas-in-lood-ramen

Op de huidige locatie stond een slagerswoning en de synagoge. "Een kleine synagoge met bad, van 5 bij 10 meter, met 3 glas-in-lood-ramen in beide lange muren. Het interieur had de kleuren rood, geel en goud. In hetzelfde jaar, 1884, werd de joodse gemeente officieel erkend als Nederlands-Israëlitische gemeente Noord- en Zuidbroek. Voor het onderhoud van synagoge en joodse gemeente werd een hypotheek afgesloten.

Opgeheven

"In 1922 werd de zelfstandige gemeente Noordbroek en Zuidbroek opgeheven. De Joodse inwoners behoorden weer bij Hoogezand. De synagoge, chazzenhuis, begraafplaats en een arbeiderswoning werden ook overgedragen aan deze synagoge. Het betekende niet dat hier niets meer gebeurde. Niet meer met regelmaat, maar af en toe werd hier nog een dienst gehouden. Niet lang na 1934 moeten synagoge en chazzenhuis afgebroken zijn. Het arbeidershuisje werd na de oorlog verkocht aan enkele joodse Hoogezandsters, die de oorlog hadden overleefd."

De Ark

Burgemeester Erica van Lente onthult morgen bij de Nederlandse Gereformeerde Kerk De Ark een gedenksteen ter herinnering aan de voormalige synagoge in Hoogezand. Voorafgaand aan deze onthulling is een bijeenkomst in deze kerk aan de Rembrandtlaan in Hoogezand.